Cách cân bằng công việc và sở thích

Huyền thoại lớn về sự cân bằng hoàn hảo

Khái niệm "cân bằng công việc và cuộc sống" mặc định rằng giờ làm và giờ riêng tách bạch rõ ràng, trong khi đa số chúng ta hiếm khi sống theo kiểu ấy. Có một cách nhìn khác coi công việc và sở thích như hai hoạt động bổ sung cho nhau thay vì hai bên giành giật thời gian của bạn, và khi ta chủ động đan chúng vào nhau thay vì chia ngăn cứng nhắc, bên này có thể tiếp sức cho bên kia.

Thực ra nhiều người đã đan xen như vậy mà không để ý: họ vẽ nguệch ngoạc trong những cuộc họp không cần tập trung nhiều, đọc sách lúc nghỉ trưa, nghe podcast về thú vui của mình trên đường đi làm. Các nghiên cứu nhiều lần cho thấy những thói quen nhỏ này làm giảm cortisol và giúp ta tập trung bền hơn. Vì thế câu hỏi thực tế chẳng còn là có nên kết hợp hay không, mà là làm sao để sự kết hợp ấy diễn ra đều đặn, có tính toán, thay vì phó mặc cho ngẫu hứng.

Kỹ thuật quản lý thời gian

Muốn dành cho sở thích sự chú ý đều đặn thì cần sắp xếp thời gian theo một cấu trúc rõ ràng, và có vài phương pháp quen thuộc hỗ trợ trực tiếp cho chuyện này:

• Kỹ thuật Pomodoro: làm việc tập trung 25 phút rồi nghỉ 5 phút. Bạn có thể dùng khoảng nghỉ đó cho sở thích, chẳng hạn viết vài câu hay phác thảo nhanh một bức vẽ, để thời gian hồi sức vốn thụ động trở thành lúc bạn thực sự sống với thú vui riêng.
• Sắp xếp ưu tiên: khi phân loại rõ nhiệm vụ theo mức gấp và mức quan trọng, bạn bớt đi áp lực trong đầu, thứ áp lực khiến mọi khoảng thời gian tự do đều có vẻ xa xỉ. Một khi việc ít quan trọng đã mang đúng nhãn của nó, thời gian cho sở thích sẽ có chỗ đứng trong lịch thay vì bị hoãn mãi.
• Chia khối thời gian: dành những khối giờ cụ thể cho từng loại hoạt động, kể cả sở thích, để thời gian riêng trở thành một cam kết có trong lịch chứ không còn là phần thừa cuối ngày. Hãy giữ các khối dành cho sở thích nghiêm túc như giữ các khối làm việc.

Các phương pháp này phát huy tốt nhất khi bạn thử từng cái trong khoảng hai đến bốn tuần rồi mới kết hợp chúng với nhau, vì cách nào mang lại kết quả còn tùy rất nhiều vào nhịp làm việc và mức năng lượng của mỗi người.

Sắp xếp ưu tiên lành mạnh

Ưu tiên cho đúng đòi hỏi bạn thành thật với chính mình về việc nào thực sự hệ trọng, và việc nào chỉ bị gắn mác khẩn cấp vì thói quen hay vì lo lắng chứ hậu quả thật thì không đáng kể. Khi mọi thứ đều được xếp ưu tiên cao nhất, thực chất bạn chẳng còn ưu tiên nào cả, và đó cũng là một trong những lý do chính khiến giờ dành cho sở thích cứ thế biến mất.

• Các nhóm ưu tiên: chia nhiệm vụ thành ba mức cao, trung bình và thấp, rồi thẳng thắn xếp thời gian cho sở thích vào mức cao khi nó thực sự quan trọng với bạn, như vậy giờ riêng mới có một lớp bảo vệ đủ chắc để sống sót qua một tuần bận rộn.
• Lập lịch theo năng lượng: khớp từng loại việc với nhịp năng lượng tự nhiên của bạn. Hãy đặt những việc tốn nhiều trí óc vào lúc bạn sung sức nhất, để các khoảng năng lượng thấp còn trống cho những thú vui cần bạn có mặt nhưng không đòi hỏi quá nhiều sức.
• Tiến từng chút một: khi không có đủ thời gian cho một buổi trọn vẹn, làm một phần vẫn có giá trị. Nhiều buổi ngắn cộng dồn lại vẫn đưa bạn đi xa, và khi coi chúng là những buổi tập đàng hoàng thay vì những lần làm dở, bạn sẽ thoát khỏi lối nghĩ "hoặc tất cả hoặc không gì cả", lối nghĩ khiến nhiều người bỏ hẳn sở thích.

Chuyển đổi bối cảnh

Kể cả khi đã có thời gian cho sở thích, muốn rời chế độ làm việc để thật sự sống với thú vui riêng thì bạn vẫn cần tự tạo điểm tựa cho cú chuyển ấy. Đầu óc vẫn còn vướng những nhiệm vụ làm dở, những hạn chót sắp tới và những quyết định còn treo, và mọi thứ đó không tự xóa đi chỉ vì giờ làm chính thức đã hết.

Một số cách thực tế giúp bạn chuyển trạng thái trơn tru hơn:

• Nghi thức chuyển giao: một hành động lặp lại ở ranh giới giữa giờ làm và giờ dành cho sở thích sẽ báo cho não biết rằng bạn đã đổi chế độ. Đi bộ một đoạn ngắn, đổi sang một không gian khác hoặc bật một danh sách nhạc quen thuộc đều có thể trở thành tín hiệu đáng tin cậy, tách hẳn hai bối cảnh với nhau.
• Dọn đầu óc cuối ngày: trước khi nghỉ, hãy ghi ra những việc còn dở và các ưu tiên của ngày mai, để gánh nặng trong đầu nằm lại trên giấy thay vì theo bạn vào giờ riêng. Một khi thông tin đã có chỗ để nằm, não sẽ dễ buông nó ra hơn.
• Đắm mình trọn vẹn trong những khoảng trống có sẵn: ngay cả khoảng 20 phút giữa hai cuộc hẹn công việc cũng đủ cho bạn thật sự chơi với sở thích, miễn là bạn dành cho nó toàn bộ sự chú ý: tắt thông báo, không liếc sang việc đang dở, dồn hết tâm trí vào thú vui trong suốt khoảng thời gian ấy.

Nghỉ ngơi nhỏ vẫn là nghỉ ngơi

Ở những nơi làm việc mà ai cũng phải luôn trong trạng thái sẵn sàng, những lần chạm vào sở thích tuy ngắn nhưng có chủ ý vẫn giúp bạn hồi sức từng phần, và cộng dồn lại qua một tuần thì phần hồi sức ấy khá đáng kể.

• Quy tắc năm phút: năm phút thực sự dành cho sở thích, như chơi vài vòng hợp âm, quệt vài nét cọ hay đọc một đoạn ngắn, đủ để giữ sợi dây nối bạn với thú vui ấy và giảm bớt rõ rệt căng thẳng từ công việc. Ngắn không có nghĩa là vô ích.
• Nghe thay vì làm: thời gian đi lại, lúc làm việc nhà và những hoạt động nhẹ nhàng khác có thể đi kèm podcast, sách nói hay bài hướng dẫn liên quan đến sở thích, nhờ vậy những quãng thời gian vốn trôi qua vô vị trở thành lúc bạn tiếp tục nuôi dưỡng thú vui của mình.
• Gắn vào thói quen sẵn có: khi bạn gắn một hoạt động sở thích vào thói quen hằng ngày đã có, bạn có sẵn một cái cớ để bắt đầu mà chẳng cần xếp lại lịch. Viết vài dòng trong lúc uống cà phê sáng hay luyện ngoại ngữ khi làm một việc quen tay hằng ngày: thói quen tạo ra chiếc khung, còn sở thích lấp đầy nó.

Đọc thêm:

Nếu bạn muốn biết cách biến thói quen tự suy ngẫm thành những bước tiến cụ thể trong công việc, hãy đọc Suy ngẫm có thể giúp ích cho sự nghiệp của bạn như thế nào.

Để có công cụ thực tế và cách giao tiếp phù hợp khi làm việc với đồng đội ở nhiều nơi, hãy đọc Cách hợp tác hiệu quả với các nhóm từ xa: công cụ và mẹo.

Còn nếu bạn cần giữ động lực và sự tập trung suốt những dự án kéo dài, hãy đọc Cách giữ động lực trong các dự án dài hạn. Thông tin chi tiết: Quản lý công ty.

Kết luận

Khi bạn coi thời gian riêng là một phần trong cấu trúc của cuộc sống năng suất chứ không phải phần thưởng sau khi xong việc, cả công việc lẫn đời sống cá nhân đều có kết quả tốt hơn về lâu dài. Chia khối thời gian, ưu tiên có chủ đích, nghi thức chuyển giao và những lần chạm ngắn vào sở thích chẳng nhằm đạt tới một trạng thái cân bằng trên lý thuyết. Đó là những công cụ thực tế giúp sở thích sáng tạo và cá nhân được bạn quan tâm đều đặn, và chính sự quan tâm ấy lại nuôi động lực cùng sức bền trí óc mà công việc chuyên môn cần đến.