Tinh thần nhóm là một biến hoạt động trực tiếp: khi nhân viên cảm thấy được coi trọng và có động lực, sự gắn kết, giữ chân và chất lượng đầu ra cải thiện có thể đo lường được. Duy trì tinh thần cao đòi hỏi hành động có chủ ý và nhất quán trên nhiều khía cạnh — từ cách các giá trị được củng cố
Trách nhiệm từ xa: Nhóm năng suất và trách nhiệm
Trách nhiệm trong các nhóm làm việc từ xa thường đổ vỡ vì một lý do nằm ở cấu trúc: những cơ chế trách nhiệm không chính thức mà văn phòng tự tạo ra, như việc mọi người nhìn thấy nhau, những lần cập nhật công việc tình cờ hay việc ai cũng lờ mờ biết đồng nghiệp đang làm gì, đều biến mất khi làm từ xa, còn thứ thay thế chúng thì chưa ai thiết kế. Vì vậy đây là vấn đề của cơ sở hạ tầng chứ không nằm ở tính cách con người. Muốn xây dựng trách nhiệm trong nhóm phân tán, cần nói rõ các kỳ vọng, để tiến độ hiện ra trước mắt mọi người và vun đắp một nền văn hóa giữ được hành vi có trách nhiệm mà không cần quản lý giám sát liên tục.
Điểm chính
Văn hóa định hướng kết quả thay vì kiểm soát quy trình, tức là đánh giá thành tích chứ không đếm giờ làm việc
Giao tiếp minh bạch: các cuộc họp có cấu trúc thường xuyên và kỳ vọng rõ ràng đặt nền tảng cho trách nhiệm
Cân bằng công nghệ và văn hóa: công cụ chỉ phát huy tác dụng khi có một nền văn hóa đúng đắn với sự an toàn tâm lý đứng phía sau
Trách nhiệm từ xa là gì?
Trách nhiệm từ xa là trạng thái mà các thành viên nhóm hiểu rõ trách nhiệm, sản phẩm cần bàn giao và lịch trình của mình đến mức có thể tự thực hiện mà không cần quản lý nhắc nhở liên tục. Đây không phải là quản lý vi mô được thực hiện qua màn hình. Nó là một giải pháp thay thế cho quản lý vi mô: một hệ thống trong đó sự rõ ràng, tính minh bạch và các chuẩn mực văn hóa đảm nhận vai trò giám sát mà trước đây việc ngồi cạnh nhau tự nhiên mang lại.
Mục tiêu ở đây không phải là bê nguyên các cơ chế kiểm soát của văn phòng sang môi trường từ xa. Điều cần làm là tạo ra những điều kiện để mỗi người tự nhận trách nhiệm với công việc của mình, bởi họ hiểu mình được kỳ vọng điều gì, có đủ công cụ để làm và đang làm việc trong một nền văn hóa nâng đỡ trách nhiệm thay vì ép buộc nó.
Thiết lập kỳ vọng rõ ràng
Nếu kỳ vọng mơ hồ thì trách nhiệm khó mà duy trì được lâu. Ở văn phòng, kỳ vọng được truyền đi một phần qua những gì mọi người quan sát được hằng ngày, chẳng hạn thấy đồng nghiệp xử lý công việc ra sao, tình cờ nghe được cuộc trao đổi về thứ tự ưu tiên hay cảm nhận bầu không khí trong các cuộc họp. Khi làm từ xa, tất cả những điều đó phải được nói ra thành lời.
Khi xây dựng quy trình làm việc của nhóm, những yếu tố sau cần được định nghĩa rõ ràng thay vì mặc định rằng ai cũng biết:
- Mục tiêu và đích đến. Cần đạt được điều gì và thế nào thì được coi là thành công, được mô tả bằng những tiêu chí đo lường được chứ không chỉ là một phương hướng chung chung.
- Thời hạn. Khi nào nhiệm vụ phải hoàn thành, với mốc thời gian thực tế có tính đến sự phụ thuộc giữa các việc, các vòng xem xét và những ràng buộc do mỗi người làm việc theo một lịch khác nhau.
- Ranh giới trách nhiệm. Ai phụ trách việc gì, phải rõ đến mức không ai đùn đẩy việc cho người khác và cũng không có hai người cùng làm một việc, bởi đây là hai chỗ trách nhiệm hay đổ vỡ nhất trong các nhóm từ xa.
- Tiêu chuẩn định dạng làm việc. Công cụ nào dùng cho việc gì, phản hồi được kỳ vọng theo cách nào và trong bao lâu, và thế nào thì một sản phẩm bàn giao được coi là hoàn chỉnh.
Công cụ kiểm soát lành mạnh
Các công cụ quản lý nhiệm vụ giúp cả nhóm phân tán nhìn thấy tình trạng công việc, tức là làm thay phần việc mà ở văn phòng chỉ cần ngồi gần nhau là có. Chúng không thay được khả năng phán đoán của người quản lý, nhưng đưa những thông tin mà phán đoán ấy cần đến tận tay họ, không phải tổ chức những buổi cập nhật trạng thái mà mọi người phải có mặt cùng lúc.
Bộ công cụ tốt nhất là bộ dùng ít nền tảng nhất và gom những chức năng nhóm từ xa cần, gồm theo dõi nhiệm vụ, giao tiếp, lưu trữ tệp và nắm thời gian làm việc, vào càng ít giao diện càng tốt. Taskee gom tất cả những chức năng này vào một nền tảng duy nhất được thiết kế cho cách làm việc của nhóm từ xa.
Ngoài ra còn có những công cụ khác phụ trách từng chức năng riêng trong bộ công cụ làm việc từ xa:
- Để quản lý nhiệm vụ: Asana và Trello cho phép theo dõi tiến độ nhiệm vụ và dùng danh sách kiểm tra, phù hợp với những nhóm cần một giao diện quản lý dự án riêng.
- Để giao tiếp: Slack và Microsoft Teams hỗ trợ cả nhắn tin không đồng bộ lẫn gọi video trực tiếp, nên đáp ứng gần như mọi nhu cầu trao đổi của một nhóm từ xa.
- Để theo dõi thời gian: Clockify và Toggl cho thấy số giờ làm việc của từng người và của cả nhóm, và đây là nguồn dữ liệu để đánh giá năng suất khi nhóm làm việc theo định hướng kết quả.
- Để lưu trữ và chia sẻ tài liệu: Google Drive và Dropbox đặt tệp ở một nơi tập trung, nhờ đó tránh được cảnh lộn xộn phiên bản và thất lạc tài liệu vốn thường gặp khi gửi tài liệu qua email.
Khi chọn công cụ, việc nhóm có dễ dàng đưa nó vào sử dụng hay không quan trọng hơn danh sách tính năng, vì một công cụ không được dùng đều đặn sẽ chẳng đóng góp gì cho trách nhiệm. Tiêu chí đáng cân nhắc nhất là công cụ có dễ dùng với cả nhóm hay không, chứ không chỉ với những người dùng thành thạo. Tìm hiểu thêm: Phần mềm Quản lý Nhóm Từ xa, Nhiệm vụ, Thời gian theo dõi.
Thúc đẩy văn hóa trách nhiệm
Công cụ và quy trình tạo ra khung cấu trúc cho trách nhiệm, còn văn hóa quyết định khung ấy có dẫn đến hành vi mong muốn hay không. Văn hóa trách nhiệm không thể áp đặt bằng mệnh lệnh. Nó hình thành dần từ việc làm gương đều đặn, từ cách mọi người giao tiếp với nhau và từ những tín hiệu mà tổ chức phát ra về cách công việc được thực hiện ở đây.
Xây dựng trách nhiệm như một điều kiện văn hóa
Trong các nhóm từ xa, văn hóa trách nhiệm được bồi đắp theo thời gian từ những hành vi lặp đi lặp lại: lãnh đạo giao tiếp ra sao, tiến độ được chia sẻ thế nào, phản hồi được đưa ra thế nào và quyền tự chủ được cân bằng với tính minh bạch ra sao. Mỗi tín hiệu như vậy cho cả nhóm biết điều gì được kỳ vọng và điều gì được coi trọng, và văn hóa được hình thành chính bằng cách đó.
Những thực hành cụ thể định hình văn hóa trách nhiệm trong môi trường phân tán:
- Lãnh đạo bằng gương mẫu. Những gì lãnh đạo thể hiện đều đặn, như giữ đúng thời hạn, báo cáo tiến độ trung thực và thẳng thắn nói về các trở ngại, là tín hiệu mạnh nhất để nhóm hiểu trách nhiệm trong thực tế trông như thế nào.
- Minh bạch về kết quả và thách thức. Khi cả nhóm cùng chia sẻ thành công lẫn khó khăn, mỗi đóng góp cá nhân được đặt vào bối cảnh chung của nỗ lực lớn hơn, và mỗi người cảm thấy công việc của mình có ảnh hưởng đến những kết quả vượt ra ngoài phần việc của riêng mình.
- Phản hồi thường xuyên và cụ thể. Những phản hồi gắn với hành vi quan sát được và đến đủ thường xuyên để kịp điều chỉnh, thay vì dồn lại cho các kỳ đánh giá chính thức, giúp hành vi của cả nhóm luôn đi đúng với những gì trách nhiệm đòi hỏi.
- Quyền tự chủ có ý nghĩa. Khi các thành viên thật sự làm chủ công việc của mình, kể cả việc tự quyết định làm như thế nào, họ hình thành trách nhiệm xuất phát từ bên trong thay vì trách nhiệm chỉ dựa trên sự tuân thủ. Động lực đằng sau hai loại trách nhiệm này khác nhau rất xa.
- Thỏa thuận được ghi lại. Viết ra các quy tắc phối hợp, kỳ vọng về giao tiếp và định dạng báo cáo giúp xóa bỏ sự mơ hồ, thứ dẫn đến hành vi thiếu nhất quán và những cuộc tranh cãi về sau xem trách nhiệm thuộc về ai.
Theo dõi kết quả
Với các nhóm phân tán làm việc trên nhiều múi giờ, khung giờ 9-17 truyền thống không còn là thước đo năng suất phù hợp. Các thành viên có thể làm việc vào những giờ khác nhau, ở những múi giờ khác nhau và có khoảng thời gian làm việc hiệu quả nhất cũng khác nhau. Thứ duy nhất không đổi là đầu ra: nhiệm vụ đã xong chưa, KPI có đạt không, sản phẩm bàn giao có đúng tiêu chuẩn đã thống nhất hay không.
Khi chuyển cách đo trách nhiệm từ hoạt động sang kết quả, ta chấp nhận thực tế đó và đồng thời nhận được kết quả tốt hơn vì một lý do rõ ràng: khi kết quả mới là điều quan trọng, mọi người tự sắp xếp thời gian và thứ tự ưu tiên để đạt được nó, nhờ đó phát triển khả năng tự tổ chức mà làm việc từ xa cần đến và mà cách đo lường dựa trên quy trình lại vô tình kìm hãm.
Tại sao trách nhiệm định hướng kết quả lại hiệu quả:
- Kết quả có thể đo lường. Một nhiệm vụ đã hoàn thành, một KPI đã đạt hay một dự án đã xong là cơ sở khách quan để đánh giá trách nhiệm, điều mà số giờ được ghi lại hay trạng thái trực tuyến không thể mang lại.
- Đánh giá quy trình không công bằng về mặt cấu trúc trong bối cảnh từ xa. Mỗi thành viên có thể đạt kết quả tương đương với lượng thời gian và cách làm việc khác nhau. Một hệ thống trách nhiệm trừng phạt người làm việc năng suất hoặc khen thưởng nỗ lực bề ngoài mà không nhìn vào kết quả sẽ tự làm mất uy tín của chính nó.
- Tập trung định hướng mục tiêu phát triển sáng kiến. Khi kết quả là thước đo trách nhiệm chính, các thành viên học được cách tự quản lý công việc của mình, từ đặt thứ tự ưu tiên, xử lý các phụ thuộc cho đến tự đưa ra quyết định, thay vì ngồi chờ được chỉ bảo cách lấp đầy giờ làm.
Trách nhiệm định hướng kết quả không có nghĩa là bỏ hẳn giám sát. Nhìn được bức tranh tổng thể vẫn quan trọng để sớm phát hiện các điểm tắc nghẽn và tình trạng thiếu nguồn lực. Khác biệt nằm ở chỗ việc giám sát tập trung vào những gì đang được tạo ra và những gì đang cản trở công việc, thay vì vào cách mọi người dùng thời gian.
Tinh thần trách nhiệm
Ngay cả một hệ thống trách nhiệm được xây dựng bài bản cũng có thể xuống cấp theo thời gian nếu không ai chủ động vun đắp những điều kiện văn hóa giữ cho nó vận hành. Kiệt sức, mất gắn kết và động lực phai dần là những thách thức có thể lường trước trong các nhóm phân tán, và chúng bào mòn trách nhiệm từ bên trong vì làm suy giảm động lực nội tại, thứ mà trách nhiệm tự giác dựa vào.
Các thực hành giữ cho văn hóa trách nhiệm bền vững theo thời gian:
- Ghi nhận kết quả. Việc ghi nhận công khai và cụ thể những đóng góp, kể cả những bước tiến nhỏ chứ không riêng sản phẩm cuối cùng, là phần thưởng cho hành vi có trách nhiệm và giúp cả nhóm tin rằng mọi đóng góp đều được nhìn thấy và trân trọng.
- Các kênh giao tiếp không chính thức. Những lần trò chuyện ngoài công việc, như check-in nhóm, giờ giao lưu trực tuyến hay các kênh chat thoải mái, tạo nên vốn quan hệ giúp giữ lòng tin trong những giai đoạn căng thẳng và giảm bớt cảm giác cô lập, vốn là một nguyên nhân chính khiến người làm từ xa mất gắn kết.
- Khả năng hiển thị bối cảnh chiến lược. Khi các thành viên hiểu công việc của mình gắn với mục tiêu của tổ chức ra sao, không chỉ biết mình làm gì mà còn biết vì sao việc đó quan trọng, động lực sẽ bền hơn vì nó bắt nguồn từ ý nghĩa của công việc chứ không từ sự tuân thủ.
- Tham gia vào các quyết định. Mời các thành viên cùng tham gia những quyết định ảnh hưởng đến công việc của họ, như thiết kế quy trình, sắp xếp ưu tiên hay chọn công cụ, sẽ làm tăng cảm giác làm chủ và tạo ra thứ trách nhiệm nội tại đáng tin cậy hơn trách nhiệm bị áp đặt từ bên ngoài.
Mẹo thực tế
Suy cho cùng, trách nhiệm từ xa dựa vào khả năng tự tổ chức của từng người. Ở cấp độ nhóm, trách nhiệm là chuyện của cấu trúc và văn hóa, còn ở cấp độ cá nhân, đó là khả năng tự quản lý công việc khi không còn khuôn khổ bên ngoài mà văn phòng vẫn cung cấp. Những thực hành dưới đây giúp xây dựng và duy trì khả năng tự tổ chức ấy.
- Tạo không gian làm việc chuyên dụng. Một góc cố định chỉ dành cho công việc giúp đầu óc chuyển đổi dễ hơn giữa làm việc và nghỉ ngơi, nhờ đó bắt đầu tập trung nhanh hơn và cuối ngày cũng có một ranh giới rõ ràng hơn để dừng lại. Không gian ấy không nhất thiết phải là một phòng riêng, chỉ cần cố định và tách biệt khỏi những chỗ dùng để nghỉ ngơi.
- Xác định rõ ràng giờ làm việc. Một lịch làm việc cụ thể, phù hợp với cam kết công việc và nhịp sinh hoạt của bản thân, giúp ranh giới giữa công việc và đời sống không bị bào mòn như thường thấy khi làm từ xa thiếu tổ chức. Bạn vẫn có thể linh hoạt chọn giờ làm, miễn là giữ kỷ luật trong khung giờ đã chọn.
- Chia nhỏ nhiệm vụ lớn thành các giai đoạn được xác định. Tách một sản phẩm bàn giao lớn thành những nhiệm vụ nhỏ, cụ thể và có thứ tự sẽ tạo ra các dấu mốc tiến độ dọc đường, giúp giữ động lực với những việc kéo dài, đồng thời luôn biết rõ bước tiếp theo là gì mà không phải lên kế hoạch lại mỗi lần ngồi vào bàn.
- Áp dụng các kỹ thuật quản lý thời gian một cách có hệ thống. Những kỹ thuật như quy tắc 2 phút cho các việc đơn giản và chặn thời gian cho công việc cần tập trung giúp giảm gánh nặng phải ra quyết định liên tục, thứ dễ dẫn đến trì hoãn, và khiến việc phân bổ sự chú ý trở nên có chủ đích thay vì tùy hứng.
- Lên lịch nghỉ ngơi như thời gian làm việc. Những khoảng nghỉ được lên lịch từ trước ngăn mệt mỏi tích tụ, điều thường xảy ra khi người ta cứ làm tiếp dù hiệu quả công việc đã giảm rõ. Thời gian nghỉ không phải là năng suất bị lãng phí, chính nó giúp phiên làm việc tiếp theo đạt kết quả.
Thông tin thú vị
Theo Forbes, khoảng 16% công ty trên thế giới hoạt động hoàn toàn từ xa và 98% nhân viên cho biết họ muốn làm việc từ xa ít nhất một phần thời gian. Với quy mô như vậy, xây dựng hệ thống trách nhiệm hiệu quả đã trở thành nhu cầu chung của các tổ chức chứ không còn là bài toán quản lý của một số ít doanh nghiệp.
Bài viết liên quan:
Để cải thiện năng suất, đọc Tăng năng suất với Kanban: mẹo quản lý nhiệm vụ hiệu quả.
Để quản lý tài nguyên tốt hơn, đọc Quy trình quản lý tài nguyên: các bước chính để thành công.
Để lập kế hoạch dự án, khám phá Lộ trình dự án: hướng dẫn chiến lược để lập kế hoạch và thực thi thành công.
Kết luận
Trách nhiệm từ xa là chuyện của cấu trúc và văn hóa chứ không phải của kỷ luật. Nó được xây dựng từ những kỳ vọng được nói rõ, các công cụ giúp công việc hiện ra trước mắt mọi người, những thực hành văn hóa giữ gìn lòng tin và tinh thần làm chủ, cùng khả năng tự tổ chức của từng cá nhân để bù cho khuôn khổ bên ngoài mà văn phòng từng mang lại. Mỗi yếu tố xử lý một điểm yếu cụ thể khiến trách nhiệm đổ vỡ trong các nhóm phân tán, và khi kết hợp lại, chúng biến công việc có trách nhiệm, chất lượng cao thành điều bình thường thay vì ngoại lệ. Taskee cung cấp nền tảng để theo dõi nhiệm vụ, nắm tiến độ và điều phối quy trình làm việc, giúp các nhóm từ xa áp dụng cấu trúc này vào công việc hằng ngày.
Đọc thêm được đề xuất
"Remote: Office Not Required"
Lời khuyên thực tế để xây dựng một nhóm từ xa làm việc năng suất, bàn cả về ưu điểm lẫn khó khăn của cách làm này.
"The Long-Distance Leader: Rules for Remarkable Remote Leadership"
19 quy tắc thiết yếu để lãnh đạo tốt trong môi trường từ xa.
"The Art of Working Remotely: How to Thrive in a Distributed Workplace"
Đề cập các chủ đề như tự tổ chức, giao tiếp và xây dựng lòng tin trong các nhóm phân tán.